حافظ: پسامدرن سدة هشتم

در مورد پسامدرن,یسم دو دیدگاه کلی وجود دارد. دیدگاه اول که آن را متعلق به دورة تاریخی خاصی میداند و دیدگاه دوم که به آن به منزلة یک سبک هنری و ادبی مینگرد. مطابق با این دیدگاه، هر اثری که از ساختار و فرم آثار پسامدرن مانند عدم انسجام، عدم قطعیت، ناباوری به فرا روایتها، عنصر وجود شناسی، طنز و آیرونی، نقیضهگویی، بینامتنیت و غیره برخوردار باشد، پست مدرن به حساب میآید. با عنایت به این نکته که ساختارشکنی، طنز، نقیضه، اعتراض به کلانروایتها و.. از ویژگیهای سبکی مسلم غزلیات حافظ, است، این فرض را تقویت میکند که حافظ از سبک پسامدرن برخوردار است. بنابراین، با توجه به دیدگاه دوم، مقالة حاضر سنجش غزلیات حافظ با تکیه بر ویژگیهای سبکی مکتب پستمدرن را پیش روی قرار داده است. نتیجه این بررسی نشان میدهد که شاید بتوان گفت از میان شاعران کلاسیک ایران حافظ تنها شاعری است که نه همچون نویسندگان عصر حاضر با تکیه بر خودآگاهی پسامدرنی، بلکه با تکیه بر نوعی ناخودآگاهی پسامدرنی، به ساختارشکنی مؤلفههای بلاغی و ستیز با مطلق اندیشیهای عصر خویش برخاسته است و شاهکار پسامدرن دوران خویش را خلق کردهاست